Spanje heeft bewezen dat het wel kan.
De natuur is geen rechtspersoon, dat zegt de Vlaamse hoogleraar Sigrid De Bois. Een rechtspersoon heeft rechten en plichten.
Maar dat het wel kan blijkt wel in Spanje. Daar hebben meer dan 600.000 mensen succes met een burgerinitiatief. De Mar Menor is sinds 2022 een juridische entiteit en kent vier rechten, geen plichten.
Waarom zou men natuur geen rechtspersoon kunnen maken?
Er is in de EU een actie gaande om de natuur de status van rechtspersoon te geven, zodat de rechter nog meer de kans krijgt de politiek en de burgerij een bepaalde kant op te dwingen. Zo meldt WaalsWeekblad van 30 oktober 2026.
Als met een bepaalde kant op te dwingen bedoeld wordt om te voorkomen dat derden strafbare feiten plegen op de natuur dan is de Mar Menor een goed voorbeeld van hoe het kan.
De natuur verricht geen handelingen! De natuur ontstaat uit zichzelf! Maar wordt wel door de mens vernietigd.
Mar Menor in Spanje
Mar Menor, Kleine Zee, is de grootste zoutwaterlagune in Europa in het zuidoosten van Spanje in de regio Murcia. De lagune heeft een oppervlakte van ongeveer 150 vierkante kilometer en is gescheiden van de Middellandse Zee door een landtong. Het water is gemiddeld amper vier meter diep en bevat een hoog jodium en natriumgehalte. Het heeft een uniek ecosysteem met zeegrasvelden, zeepaardjes en migrerende vogels waaronder flamingo's.
Hoe wordt de Mar Menor beschermd
De Mar Menor in Spanje heeft sinds september 2022 als eerste ecosysteem in Europa de status van rechtspersoon.
Na de hevige regenval in september 2019 in de provincie Murcia, "de moestuin" van Europa, stroomde nog veel meer landbouwgif de Mar Menor in. Nagenoeg de gehele vissenpopulatie was in enkele dagen dood, morsdood.
Een burgerinitiatief werd gestart om de Mar Menor rechtspersoonlijkheid te geven. In korte tijd werden meer dan 600.000 handtekeningen opgehaald, er waren er 500.000 nodig om het parlement te dwingen het in behandeling te nemen.
Wat was het probleem van de Mar Menor
1. Structurele lozing nitraten uit de landbouw en golfbanen met gevolg overvloedige algengroei;
2. Illegale waterputten;
3. De druppel, overvloedige regenval in september 2019
a. meer dan 60 miljoen kubieke meter zoetwater, modder en sediment stroomde de lagune in;
b. gevolg verstikking doordat de zoetwaterlaag op de zoutwaterlaag blijft drijven, daardoor kwam er geen zuurstof meer door naar de zoutwaterlaag;
c. de bacteriën braken de algen af en verbruikten alle resterende zuurstof, waardoor vissen en krabben stierven.
Volgende rechten werden aan de Mar Menor verleend
Aan de Mar Menor werden volgende rechten toegekend sinds september 2022:
1. Het recht op bestaan en zich op natuurlijke wijze te ontwikkelen;
2. Het recht op bescherming;
3. Het recht op behoud;
4. Het recht op herstel.
Vertegenwoordiging en voogdij
De Mar Menor wordt beheerd door een drietal commissies. Het comité van de vertegenwoordigers, maar dat kan eigenlijk iedereen zijn, het comité van toezicht en het wetenschappelijk comité.
De vertegenwoordigers houden toezicht en kunnen eventuele rechtszaken aanspannen. Het zijn veelal gemeenten, belangengroeperingen zoals milieugroepen maar dus ook individuele burgers.
Het comité van toezicht controleert of de rechten van het ecosysteem worden gerespecteerd en controleren de naleving daarvan.
Het wetenschappelijk comité adviseert. Zij adviseren wat wel en niet kan en hoe schade te herstellen.
Juridische rol
De Mar Menor treedt op als benadeelde partij in rechtszaken tegen onder meer intensieve landbouw, golfbanen en toeristische complexen die ecologische schade aanrichten. Maar kan evengoed ook zijn tegenover overheden.
Extra recht
Uniek is ook dat iedere burger inzake de Mar Menor rechtstreeks naar de rechter kan stappen om de rechten van de Mar Menor te verdedigen.
Europese Burgerinitiatief
Het precedent van de Mar Menor heeft in Europa een kettingreactie veroorzaakt. In Europa heeft men maar 1.000.000 handtekeningen van inwoners van slechts 7 lidstaten van de Europese Unie nodig.
Aantal rechtszaken Mar Menor
Van de 14 lopende rechtszaken waarin de Mar Menor als "slachtoffer" optreedt is er nog geen enkele tot een uitspraak gekomen.
Er zijn wel tussentijdse successen, schikkingen en bestuursrechtelijke uitspraken geboekt.
Zo werd een landbouwer veroordeeld tot 15 maanden gevangenisstraf en geldboetes. Hij werd veroordeeld voor het lozen van 20.300 kubieke meter water vol nitraten in de Mar Menor. Aan herstelschade dient hij 98.000 euro, direct opeisbaar, te betalen.
Ook is er een schikking getroffen met twee agrariërs voor bedragen van enkele duizenden guldens.
De Spaanse overheid heeft al bestuurlijke boetes opgelegd voor een totaal bedrag van 500.000 euro.
Tegen 37 grote landbouwbedrijven ligt een civielrechtelijke claim voor milieuschade van totaal 506.137,44 euro.
Kosten advocatuur
De rechtspersoonlijkheid Mar Menor kan gebruik maken van de beste advocaten en professoren, veelal pro bono, daarnaast dragen de diverse gemeenten aan de Mar Menor in de kosten bij.
De gerechtelijke kosten worden bij geheel of gedeeltelijke winst van de kant van de Mar Menor volledig door de verliezende partij vergoed. Indien Mar Menor van de rechter in het ongelijk wordt gesteld draagt zij enkel haar eigen juridische kosten.
De Mar Menor geldt als een belangrijke toeristische trekpleister met name voor Spanjaarden.
ChrisWillem
6 november 2026
